X
تبلیغات
زمین شناسی سال سوم تجربی جزوه درس و تست - فصل سوم زمین شناسی سوم تجربی

زمین شناسی سال سوم تجربی جزوه درس و تست

جزوه درس همراه تست

فصل سوم زمین شناسی سوم تجربی

  آب دردریا

 فضانوردان به زمین سیاره ی آبی لقب داده اند ، چون بیشتر سطح زمین را آب پوشانده است .

آب کره :  به مجموعه ای از آب اقیانوس ها ، دریاها ، دریاچه ها ، رودها ، آب زیرزمینی ، توده های یخ و برف و حتی بخار آب موجود در هوا گفته می شود

اقیانوس ها

بیشترین حجم آب کره در اقیانوس ها ودریاچه ها ذخیره شده است که این مقدار حدود 2/97 درصد می باشد .

اهمیت اقیانوس ها در زمین شناسی

امواج اقیانوسی موجب تغییر شکل سواحل می شوند

جریان های اقیانوسی باعث تعدیل آب وهوای خشکی های مجاور می گردند

محل ته نشست بیشتر رسوبات حمل شده از خشکی ها ، اقیانوس ها است

بسیاری از سنگ هایی که در سطح خشکی ها می بینید از رسوبات دریایی تشکیل شده اند

ویژگی های آب دریا (املاح ، گازها ، دما ، فشار، چگالی ، حرکات )

تمام عناصر موجود در پوسته ی زمین ، حتی به مقدار کم ، در آب اقیانوس ها یافت می شوند

فراوان ترین یون در آب دریا cl- است

کلرید سدیم یا نمک طعام فراوان ترین ترکیب در آب دریا است .

 

درصد املاح فراوان تر آب دریا

 دو گروه کلرید ها (کلرید سدیم و کلرید منیزیم)      بهترین راه یاد گیری از این قسمت از کلریدها سم یعنی (س )سدیم و(م )منیزیم    یا از گروه سولفات ها سولفات منیزیم  وسولفات کلسیم و سولفات پتاسیم می باشد کلمه اختصار کمپ   و یک گروه از کربنات ها کربنات کلسیم

 

 دو عنصر منیزیم و برم از آب دریا  استخراج می شوند که اولی به علت چگالی کم در هواپیماسازی و دومی در تهیه محصولات عکاسی کاربرد دارند .

یون های فراوان موجود در آب دریا ، (به ترتیب فراوانی) چنین هستند :(K +    2+< Mg2+< SO42-< Na+< CL-      )

درجه ی شوری آب دریا عبارت است از مقدار نمک های محلول در آب اقیانوس ها که معمولاً بر حسب گرم بر کیلوگرم آب بیان می شود

شوری متوسط آب اقیانوس ها 5/34 گرم بر کیلوگرم است

درجه شوری آب خلیج فارس 40گرم برکیلوگرم است زیرا زاویه ی تابش زیاد است پس تبخیر زیاد و شوری آب زیاد می شود و درجه شوری دریایی مدیترانه 39 و اقیانوس اطلس 35 گرم در کیلوگرم می باشد

درجه شوری آب  در عرض های جغرافیایی بالا ، مثل مناطق معتدله و قطبی کم تر از 5/34گرم برکیلوگرم است زیرا در عرض های جغرافیا یی بالا ، زاویه تابش خورشید کم و مایل است پس تبخیر کم است و شوری آب دریا کم می شود . به علاوه آب های قطبی که از ذوب یخ ها حاصل می شوند ، املاح ندارد و شوری آب دریا در مناطق قطبی از مناطق دیگر کم تر می شود.

هر جا که آب دریا گرم باشد ، کربنات کلسیم رسوب می کنند  پس در آن ، جاندار با صدف آهکی فراوان یافت می شود.

هرجا آب دریا سرد باشد ، یون سیلیسیم به حد اشباع رسیده و رسوب می کند پس در آن ، جاندار با صدف سیلیسی فراوان یافت می شود

گازها

گازها  هم مانند مواد جامد در آب دریا یافت می شوند

دو گاز مهم  در آب اکسیژن و دی اکسید کربن هستند

وقتی اکسیژن  محلول در آب دریا ، توسط جانداران دریایی مصرف می شوند ، اکسیژن اتمسفری جانشین آن می شوند.

جریان های دریایی ، اکسیژن سطح آب ها را به اعما ق آب می برند .

CO2 به شکل مولکولی در آب دریا کم است و بیشتر به صورت دو یون کربنات (CO3)2- و بی کربنات (HCO3)- در آب دریا ، دیده می شود.

مقدار اکسیژن و دی اکسید کربن در آب دریا نسبت به اتمسفر بیشتراست زیرا، آب توانایی بیشتری در نگهداری این یون ها دارد.

مقدار اکسیژن و دی اکسید کربن در آب دریاهای سرد نسبت به آب های گرم بیشتر است زیرا آب سرد توانایی بیشتری در نگهداری گازها و یون های را دارد

مقدار تبادلات گازها بین دریا و اتمسفر بیشتر از مقدار تبادلات میان اتمسفر و جانداران صورت می گیرد

 

دما

دما سطحی آب دریا ها از حدود 3-درجه ی سانتی گراد  در نواحی قطبی ، تا 32+ درجه ی سانتی گراد در مناطق استوایی ، ممتغیر است .

عامل اصلی گرم کننده ی آب دریا ، اشعه ی خورشید است که تا عمق متجاوز از صد متر نفوذ می کند

تغییرات دمایی ، بیشتر در سطح آب ها است و دراعماق بیش از 500 متر ، دمای آب کم تر تغییر می کند و ثابت می ماند   ( حدود 4 درجه ی سانتی گراد )

جریان های دریایی ، آب های سرد و گرم  را جا به جا کرده و دمای آب را متعادل می کند .

ترموکلاین : فاصله ی میان لایه سطحی آب تا قسمت های عمیق که دمای آب کاهش پیدا می کند

به طور مثال : آبهای 32+ درجه سانتی گراد سطح استوا در عمق 500 متری کاهش می یابد و به 4+ درجه سانتی گراد  می رسد . و آبهای 3- درجه سانتی گراد سطح قطب در عمق 500 متری افزایش می یابد و به 4+ درجه سانتی گراد می رسد

فشار

فشار آب ، به ازای هر 10 متر افزایش عمق ، یک اتمسفر اضافه می شود.

فشار آب در نقاط عمیق اقیانوس بسیار زیاد است.

دما و فشار آب در عمق 600 متری دریا را محاسبه کنید

حل مسئله:            فشار آب در این عمق 60 اتمسفر و از لحاظ دمایی چون در منطقه ترموکلاین قرار دارد دما 4+ درجه سانتی گراد می باشد

چگالی

چگالی آب دریا ها به عوامل مختلفی مثل  شوری ، دما و مقدار مواد معلق در آن بستگی دارد .

آب شور ، سرد و گل آلود ، چگالی بیشتری نسبت به آب شیرین ، گرم و زلال دارند.

 حرکات آب اقیانوس ها

آب اقیانوس ها ودریا ها به طور مداوم درحال حرکت است و این حرکت ها علل مختلفی دارند ، مانند :

اثر باد

نیروی جاذبه خورشید وماه

تفاوت وزن مخصوص آب دریا در مناطق مختلف

چرخش وضعی رمین

شکل بستر اقیانوس ها

علت جزر و مد در آب دریا ، نیروی گرانشی ماه و خورشید است.

اهمیت حرکات آی دریاها

تغییر شکل پوسته زمین

تغییرات اقلیمی

تولید منابع غذایی

مهم ترین حرکت های آب دریا عبارتند از :

1-      امواج      2- جریانها دریایی سطحی   3- جریان های عمیق اقیانوسی

امواج

مهم ترین عامل ایجاد موج ، باد است ( اصطکاک باد و سطح آب ) . البته زلزله و جزر ومد نیز موج تولید می کند

موج آب عبارت از حرکت منظم ذرات آب به طرف بالا و پایین است .

وقتی موجی در حال گذر از سطح آب است ، ذرات آب در قسمت سطحی حرکت دایره مانندی انجام می دهند

قطر دایره ها با افزایش عمق کاهش می یابد و درعمقی معادل نصف طول موج ، ذرات آب تقریباً دیگر حرکتی ندارند ( )

درهنگام طوفان شدید ، امواج طول و ارتفاع زیاد دارند ، در این صورت آب دریاها تا عمق زیاد دارای حرکت خواهد شد

جریان های اقیانوسی

جریان های سطحی و عمقی اقیانوس ها عبارت اند  از : حرکت توده های آب در امتداد سطح یا در عمق اقیانوس ها است

جریان سطحی

مهم ترین عامل ایجاد جریان های سطحی اقیانوس ها ،1-  بادهای عمومی کره ی زمین هستند

دیگر عوامل ایجاد جریانهای سطحی اقیانوس ها :

حرکت وضعی زمین

اختلاف چگالی

شکل بستر اقیانوس

باد در امتداد سطح آب می وزد ، علاوه بر تولید موج  می تواند آب های سطحی را آهسته جلو براند

جریانهای سطحی وسعت زیاد ولی عمق کمی دارند

دو مثال برای جریان های سطحی دریایی : 1- گلف استریم ( آب های گرم استوایی را از عرض کم به عرض بالا می برد)

2-لابرادور( آب های سرد قطبی را از عرض بالا به عرض پایین تر می برد)

اگر جریانهای سطحی اقیانوس ها وجود نداشتند . هر سال درجه ی حرارت نواحی استوایی افزایش می یافت و از دمای نواحی قطبی کاسته می شد ، پس جریانها ی سطحی بر آب وهوای زمین اثر دارد

جریان های عمیق(جریان قائم )

اختلاف چگالی : آب اقیانوسها که ناشی از اختلاف دما ، شوری میزان مواد معلق آب است ، در نقاط مختلف باعث جابه جایی آب و تشکیل جریانهای عمیق می شود

نمونه ی جریان عمیق حاصل از اختلاف شوری ، جریان های تنگه ی جبل الطارق ( بین مدیترانه و اقیانوس اطلس ) است

در تنگه جبل الطارق آبی که از اقیانوس اطلس وارد می شود به علت چگالی کمتر در سطح جریان دارد و آبی که از مدیترانه خارج می شود به علت شوری زیاد چگال تر و در کف تنگه عبور می کند

میزان شوری دریایی مدیترانه 39گرم در کیلو گرم          ،     میزان شوری اقیانوس اطلس 35 گرم بر کیلو گرم

جریان های عمیق حاصل از اختلاف دما ، باعث رونق ماهی گیری و صادرات ماهی مانند فراوانی ماهی در سواحل پرو می شود .

جریان های عمیق حاصل از سرد شدن آب اهمیت زیادی برای جانداران دریازی می شود

زیرا همراه آب سرد و سنگین که به اعماق می رود  مقدار زیادی اکسیژن محلول وجود دارد ، این آب وقتی به طرف سطح آب می آیند مقدار زیادی نیترات و فسفات (کف دریاها ) را بالا می آورد . پلانکتون های گیاهی که خود زنجیره غذایی دریاها را تشکیل می دهند به این مواد نیاز فراوانی دارند

 

جریانهای عمیق حاصل از اختلاف درمیزان مواد معلق (گل ولای ) در حاشیه ی قاره ها ایجاد می شود.

دو راه ایجاد جریان قائم وگل آلود عبارت است  از :

رودی گل آلود به دریایی آرام وارد می شود

در اثر زلزله ، رسوبات نزدیک لبه ی فلات قاره به لرزش در آیند و در سراشیب قاره حرکت کنند.

 شکل شناسی بستر اقیانوس ها

کف اقیانوس ها نیز مانند سطح قاره ها دارای کوه ها ، تپه ها و دره ها است.

در گذشته ، اندازه گیری عمق اقیانوس ها توسط ریسمان و وزنه انجام می شد.

از اواسط قرن 20 میلادی، اندازه گیری عمق اقیانوس ها با استفاده از دستگاه هایی که زمان رفت و برگشت امواج صوتی را از سطح تا کف دریا به آسانی ثبت می کند

اطلاعات با ارزشی که ازرسوبات و سنگ های بستر اقیانوس به دست آمده مرهون وجود عوامل زیر می باشد

1-      وسایل نمونه گیری رسوبات اقیانوس ها

2-      زیردریایی های کوچک تحقیقاتی

3-    دستگاه های حفاری پیشرفته  

مهم ترین بخش های تشکیل دهنده بستر اقیانوس ها عبارتند از:

فلات قاره : بخش کم شیب حاشیه قاره هاست که از خط ساحلی تا سراشیب قاره ادامه دارد. شیب فلات قاره در حدود0.1  درجه است . معمولاً حداکثرعمق آن 200 متر در نظر می گیرند از نظر پهنا متغیر است از حدود1000کیلومتر تا مناطق بسیار نزدیک ،  از نظر زمین شناسی جزء قاره می باشد نه اقیانوس

سراشیب قاره : حوضه اقیانوس از اینجا شروع می شود با شیب حدود 2 تا 6 درجه ، عمق سراشیب قاره بیشتراز فلات قاره حدود2000متر

خیز قاره :در دامنه سراشیب قاره نیز معمولاً منطقه ای با شیب نسبتاً آرام وج

ود دارد که خیز قاره نامیده می شود  که سراشیب قاره را متصل به حوضه ی عمیق اقیانوس (دشت مغاکی ) می کند

دشت مغاکی : مسطح ترین بخش حوضه های اقیانوسی را تشکیل می دهد . هموار و عمیق بودن این مناطق باعث شده است که به آن ها دشت مغاکی گفته شود

پشته های اقیانوسی : کف اقیانوس ها به تدریج هزاران متر بالا می آید و کوههای زیر دریایی طویلی را می سازد که به آن پشته اقیانوسی می گویند 

ویژگی این پشته ها  دارای شکل های متقارنی هستند و در امتداد محور مرکزی آنها دره های عمیقی وجود دارد  محل فعالیت های آتش فشانی و زمین لرزه های فراوانی است

مهم ترین و طولانی ترین پشته  های اقیانوسی ، پشته های اقیانوس اطلس می باشد با جهت شمالی جنوبی .

دراز گودال ها :   بستر اقیانوس آ رام کاملاً با بستر اقیانوس اطلس متفاوت است به جای فلات های قاره ای با شیب آرام ، گودال های عمیقی در امتداد حاشیه اقیانوس آرام یافت می شود. ژرف ترین نقطه در اقیانوس ها ، در دراز گودال ماریانا در غرب اقیانوس آرام واقع است .

کوه های دریایی : کوههای آتش فشانی بستر اقیانوس ها را کوه دریایی می گویند .  کوههای دریایی اغلب مخروطی شکل اند و براثر فعالیت آتش فشانی زیر دریایی تشکیل شده اند.

 

نکته : حاشیه قاره = فلات قاره + سراشیب قاره

نکته : در گذشته : در عصرهای یخبندان سطح آب اقیانوس ها پایین تر از سطح امروزی بوده ، قسمت زیادی از   فلات قاره  خارج از آب بوده است

نکته : بیشتر عوارض سطح فلات قاره در عصر یخبندان ایجاد شده اند  جنس بیشتر لایه های رسوبی حاصل فرسایش خشکی های مجاور ند

 

     نکته : دره هایی  زیر دریایی که درسطح فلات قاره دیده می شوند به صورت 1- ادامه رودخانه های بزرگ در خشکی می باشند  2- توسط رودها در زمان پایین بودن سطح آب ( در عصر یخبندان ) ایجاد شده اند 3- جریان های گل آلود  که بر اثر لغزش رسوبات سراشیب قاره شکل گرفته اند

+ نوشته شده در  جمعه بیست و پنجم آذر 1390ساعت 18:49  توسط خسرونژاد دهمیانی  |